Međunarodni dan žena  često se predstavlja kao simboličan datum posvećen „pažnji prema ženama“. Međutim, njegova istorijska geneza i savremene prakse obeležavanja ukazuju na suprotno: reč je o datumu duboko ukorenjenom u političkoj borbi.

Nastao početkom 20. veka kroz radničke i sufražetske pokrete, 8. mart je institucionalizovan nakon Međunarodne socijalističke konferencije žena 1910, na inicijativu Klare Cetkin. Njegova prvobitna funkcija nije bila komemorativna, već mobilizaciona, usmerena ka ostvarivanju političkih i radnih prava žena.

Poseban istorijski značaj 8. mart dobija 1917. godine u Rusiji, kada protesti žena povodom nestašice hrane i rata prerastaju u događaje koji će kulminirati u Februarsku revoluciju. Upravo ovaj momenat učvršćuje vezu između ženskog protesta i sistemskih političkih promena.

Tokom socijalističkog perioda u Istočnoj Evropi i Jugoslaviji, 8. mart dobija institucionalni karakter. Iako je formalno bio priznat kao dan žena, njegova politička dimenzija često je bila potisnuta u korist ceremonijalnih praksi. Istovremeno, organizacije poput Antifašističkog fronta žena igrale su ključnu ulogu u posleratnoj emancipaciji: od prava na obrazovanje i rad, do političkog učešća , čime se potvrđuje kontinuitet između feminističkih i širih društveno-političkih borbi.

U Beogradu ove godine 8. mart , u organizaciji neformalnog kolektiva "Osmi mart svaki dan", obeležen je maršom pod sloganom „Izađi, izbori se“. Centralna poruka skupa bila je višestruka:

• reafirmacija borbe za ženska prava
• poziv na aktivno političko učešće
• zahtev za raspisivanje vanrednih parlamentarnih izbora.

Pored zahteva za izborima, protest je jasno artikulisao i antifašizam kao ključni deo feminističke borbe, uz podsećanje na nasleđe Antifašističkog fronta žena i istorijsku ulogu žena u antifašističkom otporu.

Ovakva artikulacija zahteva ukazuje na razumevanje rodne ravnopravnosti kao pitanja koje prevazilazi individualna prava i ulazi u domen političkog sistema.

Učesnice i učesnici skupa podsetili su da su pravo glasa i političko učešće istorijski izboreni kroz kolektivnu borbu, te da njihovo ostvarivanje i danas zavisi od aktivnog angažmana. Istaknuta je i podrška studentskim protestima, čime je dodatno naglašena povezanost različitih društvenih pokreta.

Osmomartovski protesti širom regiona potvrđuju da rodna pitanja ostaju deo šire političke agende.

U Zagrebu fokus je bio na ekonomskim nejednakostima, uključujući rodni jaz u platama i neplaćeni kućni rad, ali i na rastućim fašističkim tendencijama u društvu.
U Sarajevu, protesti su ukazali na sistemske propuste u zaštiti žena od nasilja, posebno u institucionalnom odgovoru.
U Skoplju, dominantna tema bila je razlika između zakonskih prava i njihove primene u svakodnevnom životu.

U svim slučajevima, protesti su usmereni na strukturalne probleme, a ne samo na pojedinačne incidente.

Danas se 8. mart često svodi na simboliku : cveće, poruke i gestove koji prikrivaju njegovu izvornu funkciju. Takva depolitizacija nije neutralna: ona briše istoriju borbe i pretvara politička prava u ritual bez sadržaja. Nasuprot tome, savremeni protesti ,poput ovogodišnjeg u Beogradu , vraćaju 8. mart njegovom osnovnom značenju: prostoru političkog zahteva i kolektivne akcije. Način na koji se ovaj datum obeležava zato nije bezazlen izbor, već pokazatelj odnosa prema rodnoj ravnopravnosti  da li se ona svodi na simboliku ili se tretira kao političko pitanje.

Zato 8. mart nije i ne može biti apolitičan: kroz istoriju i danas, on je oduvek bio i ostaje politički događaj koji artikuliše društvene zahteve i potrebe žena.

‍

‍

‍

‍